SdKfz 250

 

Strona główna

 

  Galeria

 

SdKfz 250

Podczas drugiej wojny światowej armia niemiecka używała różnorodnych pojazdów gąsienicowych i półgąsienicowych. Wśród tej ostatniej grupy najliczniej budowane były półgąsienicowe transportery opancerzone (Schutzenpanzerwagen) Sd Kfz 251 i Sd Kfz 250.

Transportery Sd Kfz 250 były typem lekkim o mniejszej masie i nośności, niż cięższe Sd Kfz 251. Budowane były w dwóch wersjach określanych jako „stara" (alt) i „nowa" (neue) oraz kilkunastu odmianach specjalistycznych. Sd Kfz 250 były używane w jednostkach grenadierów pancernych, artylerii, saperów i w pododdziałach rozpoznawczych.

ROZWÓJ KONSTRUKCJI 

W drugiej połowie lat trzydziestych Waffen Amt(Wa Pruff) przedstawił założenia konstrukcyjne lekkiego opancerzonego pojazdu półgąsienicowego, mającego stanowić uzupełnienie wprowadzanego już do produkcji seryjnej cięższego typu Sd Kfz 251.

Podobnie jak w przypadku Sd Kfz 251 postanowiono wykorzystać podzespoły ciągnika półgąsienicowego typu D 7p – Zgkw 1 ton (Sd Kfz 10) budowanego przez zakłady DEMAG w Wetter w Zagłębiu Ruhry. Opancerzone nadwozie pojazdu opracowały zakłady Bussing-NAG mieszczące się w Berlinie - Oberschónewelde.

Pierwszym prototypem był pojazd oznaczony D II3. Prototyp budowany był jako wzorzec dla opancerzonego transportera amunicji, później standaryzowanego jako Sd Kfz 252. Na bazie Sd Kfz 252 zbudowano też wóz obserwacyjny artylerii. Oba pojazdy, Sd Kfz 252 i Sd Kfz 253, były przeznaczone dla formowanych jednostek artylerii samobieżnej (szturmowej).

Prace konstrukcyjne posuwały się jednak dużo wolniej niż w przypadku „dużego brata" - Sd Kfz 251, tak, że pierwszy prototyp Sd Kfz 250 wykonano dopiero pod koniec 1939 roku. Prototyp był napędzany sześciocylindrowym silnikiem gaźnikowym, chłodzonym cieczą typu Maybach HL38 o mocy 73,6 kW (100 KM). Zastosowana jednostka napędowa miała jednak dużo wad, tak że w pojazdach seryjnych zastosowano silniki Maybach HL 42 TRKM także o mocy 73,6 kW (100 KM).

Seryjna produkcja nowego transportera opancerzonego (leichte gepanzerter Kraftwagen — lekki pojazd opancerzony) oznaczonego Sd Kfz (Gerat39) 250 ruszyła w czerwcu 1941 roku, kiedy to wyprodukowano pierwsze 39 pojazdów. Koszt produkcji jednego pojazdu                        

wynosił 20 240 RM,-. Pojazdy Sd Kfz 250 nosiły numery seryjne (podwozia) w grupach 95001-, 201001-i 310001-. Warto dodać, że w latach 1940-1941 produkowano seryjnie transportery amunicji Sd Kfz 252 i wozy obserwacyjne i dowodzenia artylerii Sd Kfz 253. Można więc nawet powiedzieć, że transporter opancerzony Sd Kfz 250 był niejako wozem pochodnym wobec tych konstrukcji.                                                  

Od października 1943 roku uruchomiono produkcję zmodyfikowanej wersji tzw. neue ausfuhrung posiadających uproszczoną konstrukcję kadłuba zbliżoną do transportera Sd Kfz 251 Ausf. D. Planowano, że 1945 roku produkcja Sd Kfz 250 zostanie zakończona i będzie produkowany tylko nowy transporter mający zastąpić w jednostkach Sd Kfz 250 i 251. Zbudowano ogółem 12 odmian różniących się uzbrojeniem i wyposażeniem. Transportery opancerzone Sd Kfz 250 były używane do końca wojny.

250/1

Podstawowa wersja transportera. Uzbrojenie stanowił karabin maszynowy Rheinmetall-Borsig MG 34 kalibru 7,92 mm zamontowany w stanowisku z przodu kadłuba osłoniętym osłoną pancerną, zapas amunicji do karabinu maszynowego wynosił 2010 naboi. Drugi karabin maszynowy MC 34 mógł być montowany z tyłu kadłuba na uchwycie pozwalającym na prowadzenie ognia do celów powietrznych. Transporter przewoził połowę drużyny grenadierów pancernych (Halbgruppe). Załoga 2 osoby: kierowca i dowódca transportera, który był jednocześnie radiotelegrafistą.

Transporter Sd Kfz 250/1 mógł także służyć do przewozu ciężkiego karabinu maszynowego MG 34 na podstawie trój nożnej, w takim przypadku jeden MG 34 znajdował się z przodu pojazdu, a drugi przewożony był wewnątrz przedziału bojowego pojazdu. Transportery Sd Kfz 250/1 nosiły też oznaczenie leichter Schutzenpanzerwagen Cerat 891. Masa całkowita pojazdu wynosiła 5387 kg, wysokość (z tarczą ochronną MG 34) 1986 mm.

250/2

Kolejna odmiana transportera Sd Kfz 250 przeznaczona była dla jednostek łączności. Leichter Fernsprechpanzerwagen Gerat 892 używany był do rozciągania polowych linii telefonicznych. Bęben z kablem telefonicznym znajdował się wewnątrz przedziału bojowego pojazdu, załoga 4 osoby, masa całkowita Sd Kfz 250/2 wynosiła 5443 kg. Uzbrojenie stanowił jeden karabin maszynowy MG 34 kalibru 7,92 mm.

250/3

Leichte Funkpanzerwagen Cerat 893. Odmiana wozu łączności była budowana w kilku wariantach produkcyjnych różniących się zastosowanym wyposażeniem radiowym.

Sd Kfz 250/3 l - wersja używana w jednostkach pancernych i grenadierów pancernych (piechoty zmotoryzowanej) posiadała radiostacje typu FuG 12 z anteną prętową o długości 2000 mm, później stosowano antenę typu „gwiazda" o podobnej długości.

Sd Kfz 250/3 II — wersja używana do łączności między jednostkami naprowadzania a samolotami Luftwaffe, wyposażenie radiowe stanowiła radiostacja FuG 7 z rozkładanym masztem antenowym o długości 8000 mm oraz radiostacja FuG 8 z anteną ramową.

Sd Kfz 250/3 III - wersja budowana dla jednostek naziemnych Luftwaffe, radiostacja FuG 7 z anteną prętową o długości 2000 mm.

Sd Kfz 250/3 IV — wersja z różnym wyposażeniem radiowym. Pojazdy tej wersji były używane jako wozy sztabowe.

250/4

Odmiana ta to wozy obserwacyjne i naprowadzania ognia w jednostkach artylerii samobieżnej (leichte Beobachtungspanzerwagen). Załoga 4-5 osoby, wyposażenie radiowe radiostacje FuG 15 i FuG 16, uzbrojenie karabin maszynowy MG 34 lub MC 42 kalibru 7,92 mm.

Początkowo oznaczenie Sd Kfz 250/4 było zarezerwowane dla wozu obrony przeciwlotniczej (leichte Truppenluftschutzpanzerwagen Cerat 894) uzbrojonego w dwa sprzężone karabiny maszynowe MC 34 (zwilinglafette). Odmiana ta nie była budowana seryjnie.

250/5

Wersja obserwacyjna i rozpoznawcza artylerii samobieżnej z radiostacją FuC 12. W 1944 roku oznaczenie typu pojazdu zmieniono z leichte Beobachtungspanzerwagen (lekki opancerzony wóz obserwacyjny) na leichte Aufklarungspanzer (lekki opancerzony wóz rozpoznawczy). Załoga 4 osoby. Masa całkowita 5355 kg-

250/6

Pojazdy tej odmiany, przeznaczonej do transportu amunicji, (leichte Munitionspanzerwagen) były budowane w dwóch typach. Pierwszy oznaczony Ausfiihrung A (Sd Kfz 250/6 Ausf. A) przewoził pociski przeznaczone do dział 7,5 cm StuK 37 L/24 kalibru 75 mm będące uzbrojeniem dział szturmowych Sturmgeschutz III. Pojazd przewoził 70 pocisków. Uzbrojenie wozu stanowił karabin maszynowy MG 34 (lub MG 42) kalibru 7,92 mm z zapasem amunicji 1100 naboi.

Pojazdy oznaczone Sd Kfz 250/6 Ausf. B przewoziły 60 pocisków do dział 7,5 cm StuK 40 L/48, które stanowiły uzbrojenie dział szturmowych StuG 40 Ausf. F8-G. Załoga 2 osoby , masa całkowita 5958 kg (Ausf. A) lub 6097 kg (Ausf. B), radiostacja FuG 16.

Pojazdy Sd Kfz 250/6 zostały skierowane do produkcji we wrześniu 1941 roku po zakończeniu produkcji seryjnej pojazdów Sd Kfz 252 przeznaczonych do transportu amunicji w jednostkach artylerii szturmowej. Sd Kfz 250/6 mogły standardowo ciągnąć przyczepę dwukołową Sd Anh 32/A służącą do przewozu amunicji kalibru 75 mm.

250/7

Leichte Schützenpanzerwagen schwerer Granatwerfer Gerat 897. Pojazd wsparcia uzbrojony w moździerz s 8 cm sGrWr 34 kalibru 80 mm z zapasem amunicji 42 pocisków. Pociski były przewożone w specjalnych zasobnikach mocowanych do ścian pojazdu. Uzbrojenie dodatkowe stanowił karabin maszynowy MG 34 lub MG 42 kalibru 7,92 mm, masa całkowita pojazdu wynosiła 5612 kg. Załoga 5 osób. Budowane były też transportery amunicji moździerzowej kalibru 80 mm (także pod oznaczeniem Sd Kfz 250/7 — Munitonsfahrzeng), przewożące 66 pocisków. Uzbrojenie dodatkowe tych pojazdów stanowiły dwa karabiny maszynowe MG 34 lub MG 42 kalibru 7,92 z zapasem amunicji 2010 naboi.

250/8

Wozy Sd Kfz 250/8 były pojazdami wsparcia uzbrojonymi (podobnie jak Sd Kfz 251/9) w armatę 7,5 cm KwK 37 L/24 kalibru 75 mm. Później stosowano armatę K51 kalibru 75 mm. Leichte Schutzenpanzerwagen 7,5 cm Cerat 898 były budowane w oparciu o oba typy nadwozi tj. wcześniejsze (a/te) i nowe (neue) wprowadzone do produkcji w 1943 roku. W październiku 1944 roku do produkcji skierowano pojazdy uzbrojone w zmodyfikowaną armatę 7,5 cm K51 kalibru 75 mm.

250/9

Uzbrojenie wielu jednostek rozpoznawczych dywizji pancernych i zmotoryzowanych stanowiły obok samochodów pancernych różnych typów także półgąsienicowe pojazdy rozpoznawcze leichte Schutzenpanzerwagen (panzerspuhrwagen) 2 cm Cerat 883. Standardowe transportery Sd Kfz 250 posiadały początkowo wieżę z samochodu pancernego Sd Kfz 222. a później Hangeslafette 38 uzbrojoną w działko 2 cm KwW 38 kalibru 20 mm i karabin maszynowy MG 34 kalibru 7,92 z zapasem amunicji 500 naboi. Działko KwK 38 mogło się przemieszczać w pionie w zakresie od -10° do +85°. Zapas amunicji wynosił 100 pocisków. Stosowano celownik optyczny TZF3a. Radiostacja FuG 12. Masa całkowita 6090 kg, załoga 3 osoby, wysokość z działkiem 2174 mm.

Pierwsza seria 30 pojazdów została wykonana w marcu 1942 roku, zaś masowa produkcja seryjna ruszyła w maju 1943 roku.

250/10

Podobnie jak w przypadku transportera Sd Kfz 251 odmiana ta oznaczała pojazdy uzbrojone w działko 3,7 cm Pak 35/36 L/45 kalibru 37 mm. Leichte Schutzenpanzerwagen 3,7 cm Pak Cerat 881 uzbrojony był w MG 34 (lub 42) z zapasem amunicji 2110 naboi i działko Pak 35/36 z zapasem amunicji 216 pocisków. Działko mogło przemieszczać się w pionie w zakresie od -8° do +25°.

W poziomie na boki mogło się wychylać o 30° w lewo i w prawo. Celownik ZF2x16°. Pojazd używany był w jednostkach wsparcia (broni ciężkiej) i jako wóz dowódców plutonów (podobnie jak Sd Kfz 251/10). Używano różnych wersji z tarczą ochronną działka lub działkiem zabudowanym bez tarczy ochronnej. Masa całkowita 5675 kg, załoga 4 osoby, wysokość 1976 mm.

250/11

Odmiana Sd Kfz 250/11 była uzbrojona w rusznicę przeciwpancerną schwere Panzerbuchse 41 kalibru 20-28 mm. Leichte Schutzepanzerwagen Cerat 882 uzbrojony był w sPzB 41 i karabin maszynowy MG 34 (lub MG 42) kalibru 7,92 mm. Zapas amunicji wynosił: 168 pocisków (rusznica) i 110 naboi (karabin maszynowy). Wozy Sd Kfz 250/11 były używane równolegle z pojazdami Sd Kfz 250/10. Były również pojazdami dowódców plutonów. Masa całkowita pojazdu wynosiła 5534 kg, wysokość (razem z uzbrojeniem) 2134 mm.

250/12

Leichte Messtrupppanzerwagen Gerat 899 to pojazd artylerii przeznaczony do wykrywania celów. Wyposażenie radiowe stanowiła początkowo radiostacja FuG 8, a później FuG 12. Pojazdy Sd Kfz 250/12 miały też różnorodne wyposażenie optyczne. Uzbrojenie stanowił karabin maszynowy MG 34 (lub MG 42) z zapasem amunicji 1100 naboi.

Obok wymienionych uprzednio odmian powstało kilka odmian niestandardowych zbudowanych w jednostkach bojowych. Najważniejsze z nich to wozy uzbrojone w zdobyczne francuskie działko przeciwpancerne Hotchkiss kalibru 25 mm, czy wersja o powiększonym przedziale bojowym (nadbudową) uzbrojona w działko przeciwpancerne 5 cm Pak 38 L/60 kalibru 50 mm. Kilka pojazdów uzbrojono też w działka przeciwlotnicze 2 cm Flak 30 lub 2 cm Flak 38 kalibru 20 mm.

Doraźnie pozbawione uzbrojenia transportery Sd Kfz 250 były używane jako ambulanse lub do przewozu ładunków.

252

W 1936 roku w Niemczech rozpoczęto prace nad tworzeniem artylerii samobieżnej (szturmowej). Nowy rodzaj wojsk był przeznaczony do bezpośredniego wsparcia piechoty. Zadaniem artylerii samobieżnej było niszczenie umocnionych punktów oporu na drodze posuwania się własnych jednostek piechoty. Sprawne działanie dział szturmowych było uzależnione od sprawnego dowozu amunicji. Na pierwszej linii frontu niemożliwy był transport samochodowy, gdyż duże, nieopancerzone i łatwe do wykrycia samochody ciężarowe stanowiły doskonały cel dla przeciwnika. Konieczne zatem było zbudowanie opancerzonego pojazdu transportującego amunicję. W 1939 roku w oparciu o ciągnik półgąsienicowy D7 firmy DEMAG powstał opancerzony pojazd DII 3, który po zmianach został przyjęty do uzbrojenia jednostek artylerii szturmowej (Sturmgeschutz) jako Sd Kfz 252. Sd Kfz 252 był całkowicie opancerzonym nieuzbrojonym transporterem amunicji. Załoga 2 osoby.

Podwozia transportera były produkowane w zakładach DEMAG w Wetter (numery 96001-103000) i Biissing-NAC w Berlinie-Oberschónewelde (310001-311000). Montaż pojazdów prowadziły zakłady Wegmann & Co. w Kassel. W Kassel budowano też opancerzone nadwozie. We wrześniu 1940 roku montaż został przeniesiony do zakładów Cebr. Bohler & Co. ACw Kapfenbergu w Austrii. W styczniu 1941 roku montaż pojazdów Sd Kfz 252 podjęły też warsztaty stoczniowe marynarki wojennej Deutsche Werke w Kilonii. Do grudnia 1940 roku wyprodukowano 58 transporterów Sd Kfz 252, zaś produkcja seryjna trwała do września 1941 roku. Ogółem powstało 413 transporterów Sd Kfz 252. Firma Wegmann produkowała także dwukołową przyczepkę Sd Anh 32/A (ungepanzerter Munitionsanhänger Sd Anh 32/A). Masa całkowita przyczepki 780 kg, masa własna 330 kg. W przy-czepce można było przewozić 36 pocisków kalibru 75 mm.

253

Drugim pojazdem budowanym dla jednostek artylerii szturmowej był półgąsienicowy całkowicie opancerzony (także od góry) wóz obserwacyjny artylerii (leichtergepanzerter Beobachtungskraftwagen) Sd Kfz 253. Pojazd obserwacyjny był przeznaczony dla dowódców plutonów

i baterii artylerii szturmowej. Wozy dowodzenia były wyposażone w radiostację krótkofalową F. Sp. H o mocy 10 W i radiostację FuG 7. Masa pojazdu wynosiła 5734 kg. Sd Kfz 253 były początkowo budowane w zakładach Wegmann, a później w zakładach Bóhler. Od kwietnia 1940 roku do września 1941 roku wyprodukowano łącznie 285 pojazdów Sd Kfz 253.

Po zaprzestaniu produkcji pojazdu Sd Kfz -253 dla potrzeb jednostek artylerii szturmowej budowano specjalistyczną odmianę transportera Sd Kfz 250 - Sd Kfz 250/5.

OPIS TECHNICZNY

Transporter opancerzony Sd Kfz 250 składał się z przedziału silnikowego i znajdującego się za nim przedziału bojowego (załogi) mieszczącego załogę (kierowca i dowódca pojazdu) oraz przewożonych żołnierzy lub uzbrojenie (np. armata przeciwpancerna, moździerz). W przedziale bojowym montowano także wyposażenie łączności.

KADŁUB

Kadłub transportera składał się ze szkieletu zbudowanego z kątowników i teowników stalowych, do którego były mocowane za pomocą spawania płyty pancerne opancerzenia. Opancerzenie zbudowane było z płyt pancernych utwardzanych powierzchniowo przez cementowanie. Opancerzenie boczne, przednie i tylne kadłuba najczęściej miało grubość 14,5 mm, zaś spód i wierzch kadłuba 8 mm.

Z przodu kadłuba pojazdu umieszczony był przedział silnikowy mieszczący urządzenia napędowe, zbiornik paliwa, układ kierowania osią przednią itp. Za przegrodą ogniową znajdowało się stanowisko kierowcy i dowódcy transportera. Kierowca posiadał zestaw przyrządów kontroli pracy silnika (temperatura, ciśnienie oleju, obrotomierz, wskaźnik stanu paliwa), szybkościomierz i wskaźniki kontrolne (np. instalacji elektrycznej). Pojazd kierowany był za pomocą kierownicy i pedałów (sprzęgło, hamulec i przyspieszacz tzw. „gaz"). Po prawej stronie fotela kierowcy zamontowana była dźwignia zmiany biegów i lewarek hamulca ręcznego. Po prawej stronie kierowcy zajmował miejsce dowódca transportera lub żołnierz odpowiedzialny za załadunek amunicji - Sd Kfz 252.

Po obu stronach przedziału bojowego znajdowały się ławki żołnierzy desantu. Początkowo siedzenia kryte były dermą, a później wprowadzono proste siedzenia brezentowe rozpięte na stelażu z rurek stalowych. Montowano też ławki drewniane. Na burtach znajdowały się zaczepy do mocowania wewnątrz pojazdu uzbrojenia żołnierzy desantu: karabinów Mauser 98k kalibru 7,92 mm i pistoletów maszynowych MP 38, MP 40 kalibru 9,0 mm.

Odmiany specjalistyczne miały tak przebudowane wnętrze przedziału bojowego, aby transporter mógł mieć zamontowane dodatkowe radiostacje czy armatę.

Na błotnikach znajdowały się bagneciki wyznaczające skrajnię pojazdu. W tym miejscu zamontowane były reflektory (reflektor). Na lewym błotniku umieszczone było światło szlakowe typu Notek. Z tyłu pojazdu umieszczone były dwa światła pozycyjne. Antena zamocowana była z tyłu kadłuba. Z tyłu kadłuba znajdowały się pojedyncze drzwi wejściowe. Drzwi były otwierane na zewnątrz na lewą stronę pojazdu.

JEDNOSTKA NAPĘDOWA

Transportery opancerzone Sd Kfz 250 były napędzane silnikami Maybach HL 42 TRKM. Silniki Maybach były produkowane w kilku zakładach m.in. Maybach Motorenwerke w Friedrishafen, Maschinen Bahnbedarfährenstein Koppel (Nordbau) w Nordhausen, Auto-Union zakład Wanderer w Chemnitz i innych.

Dane silnika HL 42 TRKM były następujące: silnik gaźnikowy, sześciocylindrowy, górnozaworowy (jeden zawór na każdy cylinder), chłodzony cieczą. Średnica cylindra 90 mm, skok tłoka 110 mm, pojemność skokowa 4171 cm3. Tłoki żeliwne produkcji zakładów Mahle w Stuttgarcie. Moc silnika 73,6 kW (100 KM) przy 2800 obr./min (maksymalnie 3000 obr./min). Obciążenie jednostkowe 12,68 kW/t (17,24 KM/t) - przy masie całkowitej pojazdu 5800 kg. Stopień sprężania 1:6,7.

Silnik chłodzony cieczą. Jedna chłodnica umieszczona była przed blokiem silnika. Wlew cieczy chłodzącej znajdował się na wierzchu osłony silnika. Na wierzchu osłony silnika znajdował się dwuczęściowy właz. Na bokach kadłuba znajdowały się dwa włazy kontroli pracy silnika. Paliwo, benzyna etylizowana OZ 74 o liczbie oktanowej 74, znajdowała się w zbiorniku o pojemności 140 dm3 umieszczonym z przodu kadłuba transportera za silnikiem, a przed przegrodą ogniową oddzielającą przedział silnikowy od przedziału załogi (bojowego) pojazdu. Pompa paliwowa ślimakowa typu Pallas. Zużycie paliwa wynosiło około 40 dm3 na 100 km (jazda po drodze) lub około 80 dm3 na 100 km (teren). Tłumik umieszczony był z boku po lewej stronie kadłuba między kołami a gąsienicami transportera. W tym samym miejscu po prawej stronie znajdował się schowek na części zapasowe.

Transportery opancerzone Sd Kfz 250 posiadały jeden dwuprzepływowy, dwugardzielowy gaźnik typu Solex 40 JFF II. Sprzęgło dwutarczowe, cierne, suche typu Fichtel & Sachs Mecano PF 220 K sterowane hydraulicznie, przenosiło moment obrotowy silnika do skrzyni przekładniowej (biegów) typu Maybach Vahorex VG 102 128H mającej 7 biegów do przodu i trzy biegi wsteczne. Skrzynia biegów planetarna. Biegi były wybierane za pomocą dźwigni (lewarków) umieszczonej po prawej stronie stanowiska kierowcy. Kierowanie pojazdem odbywało się za pomocą kierownicy prowadzącej przednie koła i napędu gąsienic. Hamulce pneumatyczne, szczękowe Cletrackna koła przednie (hamulec pomocniczy) i hamulce pneumatyczne, szczękowe (hamulec główny) na koła napędowe gąsienic. Układ hamulcowy produkcji firmy ATE/Perrot.

INSTALACJA ELEKTRYCZNA

Instalacja elektryczna jednoprzewodowa o napięciu znamionowym 12 V zasilana z prądnicy typu Bosch RKCN 300/12-1300 o mocy 300 W. Źródłem prądu był też akumulator ołowiowy Bosch o napięciu 12 V i pojemności 94A/h. Akumulator był umieszczony w zasobniku znajdującym się pod siedzeniem dowódcy transportera. Rozrusznik EJD 1,8/12 o mocy 1,8 kW. Zapłon elektryczny, kolejność zapłonu w cylindrach 1-5-3-6-2-4. Stosowano świece zapłonowe Bosch W225T1. Oprócz rozruchu elektrycznego można było stosować rozruch za pomocą korby poruszanej ręcznie. Korba umieszczona była w otworze znajdującym się z przodu kadłuba i poruszała bezpośrednio wał silnika.

Instalacja elektryczna służyła do podświetlania przyrządów kontrolnych, wytwarzania sygnału dźwiękowego, zasilania reflektorów umieszczonych na błotnikach, radiostacji, świateł szlakowych typu Notek i świateł tylnych.

W transporterach uzbrojonych w armaty instalacja elektryczna służyła też do podświetlania celownika i uruchamiania spustu działa.

UZBROJENIE

Uzbrojenie zasadnicze transportera stanowił karabin maszynowy Rheinmetall-Borsig MG 34 lub MG 42 kalibru 7,92 mm (7,9 mm) umieszczony na stanowisku z przodu wierzchniej burty kadłuba. Karabin maszynowy był osłonięty pancerną osłoną o grubości 6 mm. Z tyłu przedziału bojowego (załogi), na tylnej burcie znajdował się dodatkowy uchwyt pozwalający na zamocowanie drugiego karabinu maszynowego MG 34 lub MG 42. Karabin maszynowy był przystosowany do prowadzenia ognia przeciwlotniczego. Zapas amunicji wynosił najczęściej 2010 naboi (głównie ciężkich SmK). W odmianach specjalnych zapas amunicji był mniejszy - 1100 naboi.

Pojazdy Sd Kfz 250/4 przewoziły moździerz s Gr Wr 34 kalibru 80 mm, a transportery odmiany Sd Kfz 250/8 uzbrojone były w krótkolufową armatę 7,5 cm KwK 37 L/24 (1765,3 mm) kalibru 75 mm, później stosowano zmodyfikowaną armatę 7,5 cm K51 także kalibru 75 mm. Była to armata gwintowana o 29 prawoskrętnych bruzdach o głębokości 0,85 mm. Działo miało zamek klinowy. Spust elektryczny. Strzelało pociskami dymnymi (masa 6,21 kg, prędkość początkowa pocisku 455 m/sek), burzącymi Sprenggranate (5,73 kg, 450 m/sek) i przeciwpancernymi K Gr rot Pz o masie 6,80 kg i prędkości początkowej 380-415 m/sek, który przebijał w odległości 1000 m pancerz o grubości 35 mm. Ponadto używano pocisków kumulacyjnych Hohladungsgranate 38 HL1/A, HL1/B i HL/1C o masie 4,40, 4,57 i 4,80 kg i prędkości początkowej 450 m/sek. Pociski kumulacyjne przebijały w odległości 100 m pancerz o grubości (odpowiednio do masy) 70, 75 i 100 mm (zwykły pocisk przeciwpancerny K Gr rot Pz przebijał tylko 41 mm!). Standardowy zapas amunicji

zawierał 25% pocisków przeciwpancernych, 10% dymnych i 65% pocisków burzących. W jednostkach grenadierów pancernych stosowano najczęściej inny zestaw pocisków: 80% burzących i 20% przeciwpancernych.

Transportery Sd Kfz 250/10 uzbrojone były w armatę przeciwpancerną Pak 35/36 L/45 (1665 mm) kalibru 37 mm. Pocisk przeciwpancerny 3,7 cm Pzgr o masie 0,685 kg i prędkości początkowej 745 m/sek w odległości 1000 m przebijał pancerz o grubości 22 mm.

Natomiast transportery Sd Kfz 250/9 uzbrojone były w standardową wieżę samochodu pancernego Sd Kfz 222 z armatą 2 cm KwK 38 L/55 kalibru 20 mm i karabin maszynowy MC 34 kalibru 7,92 mm. Armata strzelała m.in. pociskami 2 cm Pz Gr o masie 0,100 kg. Wozy późniejszych serii produkcyjnych otrzymały wieżę Hagerlafette 38 z uzbrojeniem składającym się z działka 2 cm KwK 38 i karabinu maszynowego MG 42 kalibru 7,92 mm. Działko mogło przemieszczać się w pionie w zakresie od -5° do +80°. Transportery Sd Kfz 250/11 były uzbrojone w rusznicę przeciwpancerną 2,8 cm schwere Panzerbuchse 41 L60/L85 kalibru 20-28 mm (lufa stożkowa, gwintowana). Rusznica została wyprodukowana przez zakłady Mauser, mogła przemieszczać się w pionie w zakresie od -15° do + 25°(na podwoziu kołowym od -5° do +45°). Masa całkowita rusznicy wynosiła 147 kg wersja zmodyfikowana 118 kg (bez podwozia) lub 263 kg (z dwukołowym podwoziem). Zasięg strzału wynosił do 1000 metrów (skuteczny do 500 metrów), a szybkostrzelność od 10 do 30 strzałów/min. Pocisk o masie 0,121 kg posiadał rdzeń wykonany z wolframu. Pocisk w odległości 500 metrów przebijał pancerz o grubości 66 mm. Prędkość początkowa pocisku 1400 m/sek. Obsługa rusznicy składała się z trzech żołnierzy. Przewożona transporterem grupa żołnierzy (4 osoby) uzbrojona była w karabin maszynowy MG 34 (podstawa dwunożna), pistolety maszynowe MP 38 i MP 40 (od 1944 roku także karabinki automatyczne MP 43/44) i pistolety P-08 i P-38 oraz inne wzory uzbrojenia (np. „Panzerfausty").

PODWOZIE

Transporter opancerzony Sd Kfz 250 był zbudowany w układzie półgąsienicowym. Znaczy to, że poruszał się na kołach (przednia oś) i gąsienicach (napędzana tylna oś). Koła przednie sterowały pojazdem, zaś gąsienice umożliwiały napęd i ułatwiały poruszanie się pojazdu w terenie. Zastosowanie układu półgąsienicowego miało wiele zalet gdyż, pozwalało na znaczne uproszczenie konstrukcji pojazdu (wyeliminowane były skomplikowane przekładnie boczne, dodatkowe sprzęgła) przy zachowaniu nadal znacznych możliwości pokonywania przeszkód terenowych właściwych dla pojazdów gąsienicowych.

Podwozie kołowe składało się ze ślimakowego mechanizmu kierowniczego, resorowanego poprzecznym resorem piórowym. Stosowano koła o wymiarach 6,00-20

(jazda terenowa). Opony niskociśnieniowe typu Continental lub Michelin. Rozstaw kół przednich wynosił 2500 mm. Podwozie gąsienicowe zbudowane było z 5 kół nośnych (jezdnych), mocowanych do drążków skrętnych, ostatnie koło nośne było równocześnie kołem napinającym i umieszczonego z przodu koła napędowego. Stosowano śrubowy mechanizm napinania gąsienicy pojazdu. Koła jezdne tłoczone z blachy o grubości 8-12 mm miały osiem okrągłych otworów ulgowych. Koła jezdne posiadały bandaż gumowy. Koła napędowe odlewane posiadały zamiast zębów napędowych rolki (12 szt.) umożliwiające przesuw gąsienicy. Gąsienice drobnoogniwkowe, jedno-grzebieniowe, jednosworzniowe wyposażone w amortyzujące wkładki gumowe (Gummipolster) typu Zpw

51/240/160. Podziałka gąsienicy 140 mm, każda gąsienica składała się z 38 ogniw. Długość podparcia gąsienicy z podłożem 1020 mm. Prześwit 285 mm.

Rama podwozia była zbudowana ze stalowych profili skrzynkowych wykonanych z kątowników stalowych usztywnionych poprzecznymi wzmocnieniami.

WYPOSAŻENIE RADIOWE

Transportery opancerzone Sd Kfz 250 wyposażone były standardowo w radiostację nadawczo-odbiorczą UKF FuG Spr Gerat z anteną prętową o długości 2 m. Radiostacja zapewniała łączność na dystansie do 3 km. Radiostacja była umieszczona po prawej stronie stanowiska dowódcy transportera, z przodu pojazdu.

W skład wyposażenia łączności wchodził komplet chorągiewek sygnałowych i rakietnica LP (Leucht Pistole) lub LP 42 (Walther) kalibru 27 mm z kompletem rakiet sygnałowych.

W transporterach używanych jako wozy sztabowe lub wozy łączności używano innych typów radiostacji. Podstawowe dane taktyczno-techniczne tych radiostacji zostały zebrane w tabelce zamieszczonej obok.

WYPOSAŻENIE OPTYCZNE (CELOWNIKI)

Karabin maszynowy MG 34 lub MG 42 nie był wyposażony w celownik optyczny. Korzystano ze zwykłego celownika szczerbinkowego lub niekiedy z celownika kołowego (przeciwlotniczego). Wozy Sd Kfz 250/8- armata 7,5 cm KwK 37 kalibru 75 mm — miały celowniki SfIZF1 b/Rblf 36 o powiększeniu 5,0x i zasięgu 2000 metrów, kąt widzenia wynosił 8°. Armata Pak 35/36 stanowiąca uzbrojenie transportera Sd Kfz 250/10 naprowadzana była niekiedy celownikiem 2ZFx16. Z przodu przedziału bojowego znajdowały się dwie szczeliny obserwacyjne osłonięte wkładkami ze szkłem pancernym, podobne szczeliny obserwacyjne umieszczone były w bocznych burtach pojazdu. Do obserwacji stosowano też różne typy celowników artyleryjskich i lornet nożycowych.

WYPOSAŻENIE DODATKOWE

Wyposażenie dodatkowe składało się z narzędzi mocowanych do boków kadłuba i umieszczanych w bocznych zasobnikach (Kasten) pojazdu. Ciekawostką był umieszczony po prawej stronie kadłuba, między kołami a gąsienicą, zasobnik posiadający trzy wysuwane szuflady mieszczący drobne części zapasowe. W transporterach Sd Kfz 250 Neue Ausführung zasobniki były całkowicie obudowane tak, że stanowiły integralną część kadłuba pojazdu. Na boku kadłuba mocowano też narzędzia saperskie: łomy, siekiery i łopaty (lewa strona kadłuba). Po prawej stronie kadłuba znajdowały się dwa zamykane zasobniki. Wewnątrz przedziału bojowego znajdowała się gaśnica tetrowa (umocowana na drzwiach przedziału bojowego) i apteczka pierwszej pomocy. Transportery wyposażone były też w brezentową plandekę maskującą (Zeltbahn), która mogła być rozpinana w czasie deszczu nad odkrytym przedziałem bojowym pojazdu.

Transporter przewoził standardowy zapas części zamiennych, pompę paliwową i lewar do podnoszenia.

Ponadto w skład wyposażenia dodatkowego wchodziły kanistry z paliwem lub wodą (mocowane z tyłu kadłuba), wiadro, pokrowce itp.

Wyposażenie radiowe Sd Kfz 250

TYP

Rodzaj moc

Częstotliwość

Khz

Antena

typ, wysokość

Zasięg

klucz

fonia

FuG4

 

 

 

„gwiazda" 2 m

 

 

 

 

 

FuG5

 

nadajnik „c" 10 W odbiornik „d"

 

27.200-33.000 27.200-33.000

 

a. prętowa 2 m

 

4

 

2

 

FuG7

 

nadajnik „d" 20 W odbiornik „d1"

 

42.100-47.800 42.100-47.800

 

a. prętowa 2 m

 

50

 

50

 

FuG8

 

nadajnik „a" 30 W odbiornik „b" i „c"

 

1130-3000 580-3000

 

antena ramowa maszt 8 m

 

40

 

10

 

FuG10

 

nadajnik „a" 30 W odbiornik „b"

 

950-1670 100-6970

 

antena ramowa maszt 8 m

 

40

 

10

 

FuG11

 

nadajnik 100 W odbiornik „b"

 

200-1200 100-6970

 

a. ramowa maszt 9 m

 

50 200

 

10 70

 

FuG12

 

nadajnik odbiornik „c" 80 W

 

1120-3000 835-3000

 

a. prętowa 2 m

 

 

 

FuG Spr a-f

 

UKF nadajnik odbiornik

 

 

a. prętowa 1,4 lub 2 m

 

 

1

 

ZASTOSOWANIE BOJOWE

Jako pierwsze w jednostkach bojowych znalazły się nie standardowe transportery opancerzone Sd Kfz 250, lecz wozy obserwacyjne artylerii szturmowej Sd Kfz 253 i transportery amunicji Sd Kfz 252.

Według etatu baterii dział szturmowych (Sturmgeschütz) z 1 listopada 1939 roku (K.St.N. 445) w skład baterii dział szturmowych miały wchodzić trzy plutony (Zug) dział szturmowych. Każdy pluton miał liczyć dwa działa szturmowe StuG III, jeden transporter amunicji Sd Kfz 252 i jeden wóz obserwacyjny artylerii Sd Kfz 253. Dodatkowo jeden Sd Kfz 253 był przydzielony dowódcy baterii. Łącznie bateria miała mieć cztery Sd Kfz 253 i trzy Sd Kfz 252. Z powodu opóźnień w produkcji baterie artylerii szturmowej (np. 660. czy 665. Bateria) nie otrzymały etatowego wyposażenia. Podczas kampanii francuskiej zamiast Sd Kfz 253 używano standardowych transporterów opancerzonych Sd Kfz 251, zaś zamiast Sd Kfz 252 transporterów amunicji zbudowanych na podwoziu czołgu PzKpfw l Ausf. A (Sd Kfz 111).

Jednostki formowane jesienią i zimą 1940 roku otrzymały już etatowe wyposażenie. Nowe jednostki dział szturmowych formowane w oparciu o etaty z 1941 roku (K.St.N 446 z 18 kwietnia 1941 roku, ogłoszony 1 listopada 1941 roku) miały przydzielone tylko Sd Kfz 252. W każdym plutonie znajdował się jeden transporter Sd Kfz 252. Z baterii wyeliminowano wozy obserwacyjne Sd Kfz 253. Dowódcy plutonów posługiwali się standardowym działem szturmowym StuG III. Jednostki dział szturmowych Waffen SS miały inną strukturę. Składały się z dwóch plutonów posiadających po trzy działa szturmowe i Sd Kfz 253 każdy. Dowódca jednostki (kompanii) miał do dyspozycji działo szturmowe StuG III.

Jednostki dział szturmowych formowane w późniejszym okresie wojny nie posiadały standardowo w składzie jednostek bojowych pojazdów Sd Kfz 252 i 253. Pewne ilości wozów obserwacyjnych Sd Kfz 250/5 były przydzielane do plutonów i kompanii sztabowych w batalionach (dywizjonach) i brygadach dział szturmowych. Amunicja przewożona była transporterami budowanymi na podwoziach standardowych czołgów takich jak: PzKpfw 38 (t), PzKpfw III i IV czy dział szturmowych StuG Ul/40. Słabo opancerzone (8-14,5 mm) Sd Kfz 252 nie miały bowiem szansy na bezpieczne dowiezienie amunicji do jednostek operujących na linii frontu.

Wozy obserwacyjne i dowodzenia Sd Kfz 253 i transportery były używane bojowo podczas kampanii bałkańskiej (184., 190. i 191. StuG. Abt.) oraz podczas ataku na ZSRS. W Rosji Sd Kfz 253 znalazły zastosowanie także jako ambulanse sanitarne. Sd Kfz 252 i 253 pozostawały w linii aż do zużycia, później wprowadzano nowe typy pojazdów.

Pierwsze seryjne transportery opancerzone Sd Kfz 250 trafiły do jednostek bojowych Panzerwaffe w lipcu i w sierpniu 1941 roku. Według etatu transportery miały być przydzielane do jednostek łączności, artylerii szturmowej i piechoty zmotoryzowanej (grenadierów pancernych).

Batalion piechoty zmotoryzowanej uzbrojony w transportery opancerzone (gepanzerti, według etatu miał posiadać kilkadziesiąt transporterów Sd Kfz 250 różnych odmian. K.St.N 1108 (gp) z 1 lutego 1941 roku przewidywał, że w dowództwie batalionu będą dwa transportery Sd Kfz 250/3 używane jako wozy łączności. Dalsze wozy tego typu znajdowały się w plutonie łączności: w sekcji dowodzenia jeden Sd Kfz 250/2, w sekcji telefonicznej kolejny Sd Kfz 250/2, w sekcji łączności radiowej dwa Sd Kfz 250/3.

W każdej z trzech kompanii piechoty zmotoryzowanej znajdowały się dwa Sd Kfz 250/3 przydzielone do sekcji dowodzenia. W kompanii karabinów maszynowych (wsparcia) jeden Sd Kfz 250/3 był w sekcji dowodzenia, zaś w każdej z dwóch sekcji telefonicznych po jednym Sd Kfz 250/2. Kompania składała się z dwóch plutonów karabinów maszynowych i plutonu moździerzy. W sekcji dowodzenia plutonu znajdowały się dwa Sd Kfz 250/1 (plutony karabinów maszynowych) lub jeden Sd Kfz 250/1 (moździerze). Ostatnią jednostką batalionu była kompania broni ciężkiej. W dowództwie kompanii były dwa Sd Kfz 250: jeden wóz łączności Sd Kfz 250/3 i w sekcji telefonicznej Sd Kfz 250/2. Po jednym Sd Kfz 250/1 było przydzielano do plutonu artylerii przeciwpancernej i plutonu artylerii (dział piechoty). W tej ostatniej jednostce był także jeden Sd Kfz 250/2 w sekcji telefonicznej.

Powyższe zestawienie należy traktować jako wzorcowe, gdyż do 1942 roku jednostki nie otrzymały etatowej ilości transporterów opancerzonych Sd Kfz 250.

Po rozpoczęciu produkcji kolejnych odmian transportera Sd Kfz 250, kolejne typu były one sukcesywnie wprowadzane do jednostek bojowych. Wozy Sd Kfz 250/8 używane były w jednostkach grenadierów pancernych jako wozy wsparcia ogniowego. Z kolei pojazdy Sd Kfz 250/10 i Sd Kfz 250/11 były używane równolegle z wozami Sd Kfz 251/10 jako wozy dowódców plutonu.

Transportery opancerzone Sd Kfz 250/3, jak już wspomniano, były używane jako wozy łączności i ruchome punkty dowodzenia. Jeden z takich transporterów był „ulubionym" pojazdem dowódcy Deutsches Afrika Korps (później Panzer Armee Afrika) marszałka Erwina Rommla.

Jednostki rozpoznawcze dywizji pancernych i zmotoryzowanych (grenadierów pancernych) używały obok kołowych samochodów pancernych także półgąsienicowych pojazdów rozpoznawczych Sd Kfz 250/9. Sd Kfz 250/9 były szczególnie przydatne w warunkach frontu wschodniego, gdzie dobrze się spisywały w trudnym terenie i wykazywały się lepszymi właściwościami jezdnymi niż klasyczne kołowe samochody pancerne. Kilkadziesiąt przebudowanych transporterów opancerzonych Sd Kfz 250 uzbrojonych w armatę przeciwpancerną 5 cm Pak 38 L/60 kalibru 50 mm było używanych jako ruchome samobieżne działa pancerne.

Wozy Sd Kfz 250 znalazły się także na wyposażeniu jednostek artylerii. Jako pierwszy nowy typ transportera otrzymał 78. Pułk Artylerii Zmotoryzowanej przydzielony do 7. DPanc.

Przykładowo w 12. Dywizji Pancernej SS „Hitlerjugend" w dniu 1 czerwca 1944 roku znajdowały się 174 transportery opancerzone Sd Kfz 250 (Sd Kfz 250/1, Sd Kfz 250/2, Sd Kfz 250/3, Sd Kfz 250/6, Sd Kfz 250/8 i Sd Kfz 250/10).

Transportery opancerzone Sd Kfz 250 były używane bojowo do końca wojny. Kilkanaście zdobytych pojazdów tego typu było używanych również przez oddziały alianckie m.in. armię sowiecką, amerykańską czy polską (w tzw. Ludowym Wojsku Polskim) m.in. w 5. i w 6. Dywizji Piechoty.

MALOWANIE l OZNAKOWANIE

Transportery opancerzone Sd Kfz 250, Sd Kfz 252 i Sd Kfz 253 były malowane w podobny sposób jak czołgi i samochody pancerne Wehrmachtu.

Transportery opancerzone Sd Kfz 251 w latach 1939-1942 były malowane jednolicie kolorem ciemnoszarym Panzer Grau RAL 7027 (FS 595B; 36118-36176). Ten typ kamuflażu został potwierdzony instrukcją z dnia 30 lipca 1940 roku (Heeres Mitelungen nr 864 z 30.07.1940). W warunkach polowych kadłuby pojazdów często pokrywano błotem, które sprawiało, że pojazd stawał się nieomal niedostrzegalny w tle terenu, na którym walczył. W okresie zimowym Sd Kfz 250, w podobnym celu malowano białą zmywalną farbą (m.in. instrukcja z 18 listopada 1941 roku).

W niektórych jednostkach wprowadzono niestandardowe malowanie dwubarwne: ciemnoszaro-ciemnozielone.

Na początku 1943 roku (Heeres Mitelungen nr 181 z 18 lutego 1943 roku) wprowadzono malowanie polegające na pokryciu całego Sd Kfz 250 ciemnożółtą farbą tzw. Wehrmacht Olive (f S 595B; 33275-33434). Było to malowanie fabryczne. W warunkach polowych nakładano na transporter nieregularne plamy w kolorach: oliwkowozielonym Olive Grün RAL 8002 (FS 595B; 34510-34259) i ciemnobrązowym Brun RAL 8017 (FS 595B; 30117). Układ

plam był dostosowany do warunków terenowych i atmosferycznych. Można wyróżnić malowanie „jesienne" z przewagą koloru brązowego i „wiosenno-letnie" z przewagą zieleni. Jednak najczęściej stosowano malowanie dwubarwne Wehrmacht Olive-Olive Grün.

W sierpniu 1944 roku wprowadzono nowy wzór malowania z wykorzystaniem kolorów: Brun RAL 8012 (FS 595B; 30109) oraz Olive Grün RAL 6003. Kolor RAL 6003 był znacznie ciemniejszy niż uprzednio stosowany kolor RAL 8002, zaś RAL 8012 miał bardziej ceglastoczerwony odcień. Od listopada 1944 roku kolor RAL 6003 był używany jako kolor bazowy zamiast Wehrmacht Olive, zaś ten ostatni był barwą uzupełniającą. Farby dostarczano do jednostek bojowych w postaci dziesięcio- lub piętnastokilogramowych puszek pigmentu danej farby, który był następnie rozcieńczany wodą, benzyną lub naftą. Farba była nakładana na pojazdy za pomocą pędzla lub pistoletu natryskowego.

Pojazdy przydzielone do Deutsches Afrika Korps były malowane według instrukcji obowiązujących dla tego teatru działań wojennych. W marcu 1941 roku wprowadzono malowanie polegające na pokryciu 2/3 powierzchni transportera kolorem żółtobrązowym Gelb Braun zwanym też Afrika Korps Gelb RAL 8000 (FS 595B; 33275?), na którym malowano nieregularne plamy w kolorze zielonoszarym Grau RAL 7008 (FS 595B; 34227?). Niekiedy transportery Sd Kfz 250 malowano jednolicie kolorem RAL 8000. Niekiedy też transportery pozostawiano w malowaniu europejskim tj. pokryte jednolicie kolorem Panzer Grau RAL 7027. W 1942 roku wprowadzono malowanie farbą ciemniejszą Gelb Brun RAL 8020 (FS 595B; 32169-30257).

Układ i rozmieszczenie plam kamuflażu nie było ustalone w formie ściśle określonej instrukcji. Warunkowano je tylko położeniem geograficznym terenu działań wojennych i klimatycznym w jakim operował transporter. Przykłady malowania zostały pokazane na rysunkach i fotografiach.

GODŁA JEDNOSTEK

Transportery opancerzone Sd Kfz 250 często były oznaczone godłami dywizji pancernych i grenadierów pancernych oraz piechoty. Początkowo godłami były proste znaki geometryczne i znaki runiczne. Niektóre jednostki miały godła w postaci motywów symbolicznych, heraldycznych lub herbów miast jak np. 3. DPanc., która miała herb Berlina, będącego garnizonem tej dywizji. Godła umieszczane były na pancerzu przednim osłony silnika oraz na tyle kadłuba, najczęściej na drzwiach lub w lewym rogu kadłuba. Godła najczęściej malowano farbą żółtą, białą lub czerwoną. Nie tylko dywizje posiadały własne godła, godła sporadycznie miały także jednostki niższego szczebla (np. pułki). Spotyka się też godła niestandardowe będące motywami okolicznościowymi lub indywidualnymi oznakami załóg.

OZNACZENIA TAKTYCZNE

Transportery opancerzone Sd Kfz 250 posiadały standardowy system oznaczeń taktycznych przyjętych dla jednostek pancernych i zmotoryzowanych (grenadierów pancernych) Panzerwaffe i Waffen SS, a także Luftwaffe oraz... Kriegsmarine. Kod cyfrowy malowany był z boku kadłuba, a czasami także na tyle kadłuba. Kod cyfrowy określał przynależność danego transportera Sd Kfz 250 w ramach jednostki (batalion, pułk).

Trój cyfrowy kod pozwalał na określenie z jakiej, kompanii, plutonu i ewentualnie batalionu pochodził Sd Kfz 250. Przykładowo pojazd „323" to transporter 3. kompanii, 2. plutonu. Czasami zdarzały się przemieszczenia sprzętu w ramach jednostki, dlatego też nie można było tego systemu w pełni stosować do bezbłędnego rozpoznania przynależności danego transportera. Transportery należące do dowództwa batalionu, pułku, dywizji czy korpusu lub należące do oficerów funkcyjnych oznaczone były za pomocą kodu literowo-cyfrowego np. „I03" lub stosowano oznaczenia dwucyfrowe np. „17".

Oznaczenia miały wielkość od 250 do 600 mm. Malowane były najczęściej kolorem czerwonym, rzadziej czarnym lub niebieskim. Oznaczenia taktyczne (np. czerwone) były obwiedzione cienką białą obwódką.

Transportery amunicji Sd Kfz 252 i wozy obserwacyjne artylerii Sd Kfz 253 często nosiły dwucyfrowe oznaczenia taktyczne stosowane standardowo w jednostkach dział szturmowych.

ZNAKI PRZYNALEŻNOŚCI PAŃSTWOWEJ

Zimą 1939-1940 roku wprowadzono jako oznaczenie przynależności państwowej w wojskach lądowych krzyż belkowy (Balken Kreutz) i wzorowany na oznaczeniu stosowanym w jednostkach Luftwaffe. Początkowo krzyż malowano tylko w postaci białej obwódki, a od połowy 1940 roku z czarnym wnętrzem. Od 1942 roku zmieniono nieznacznie proporcje krzyża.

Krzyże malowano po bokach kadłuba oraz z tyłu kadłuba. Sporadycznie umieszczano je z przodu pojazdu. Dość często malowano je także na wierzchu osłony silnika. Na osłonie wykładano też flagę państwową III Rzeszy w celu szybkiej identyfikacji pojazdu z powietrza.

NUMERY REJESTRACYJNE

Transportery używane w jednostkach armii niemieckiej często miały malowane numery rejestracyjne ewidencyjne typu „samochodowego". Sd Kfz 250 należące do Wehrmachtu miały oznaczenia „WH", Luftwaffe „WL", Waffen SS „SS", a Kriegsmarine „WM". Przednia tablica rejestracyjna miała wymiary 90x470 mm, a tylna 200x320 mm. Bardzo często nie mocowano tablicy, a po prostu malowano na kadłubie biały prostokąt wewnątrz którego malowano numer rejestracyjny.

Numer rejestracyjny określał też przynależność jednostki do okręgu wojskowego - Wehrkreis, gdyż każdy okręg miał przydzielony blok numerów rejestracyjnych.

NAPISY l OZNACZENIA

Transportery opancerzone Sd Kfz 250 miały często malowane białą lub czarną farbą miniatury oznaczeń taktycznych jednostki. Tak często było np. w jednostkach (kompaniach) saperów czy grenadierów pancernych.

Na transporterach malowano też napisy pamiątkowe czy godła załogi. Przykładem takiego oznaczenia jest nazwa „GREIF" malowana na Sd Kfz 250/3 używanym przez marszałka Erwina Rommla.

Wnętrze transportera malowane było białą lub kremową farbą. Podczas wojny wnętrze malowano tak, jak cały pojazd tj. kolorem Wehrmacht Olive.

Transportery, które były pojazdami sztabowymi miały na prawym błotniku proporce określające rangę użytkownika. Do 23 kwietnia 1941 miały one wielkość 200x300 mm, później marszałkowie mieli flagi o wymiarach 300x300 mm. Flagi były wykonane z blachy. Innym oznaczeniem mocowanym do błotnika były proporce dywizji w barwach broni (Waffenfarbę).

DANE TAKTYCZNO-TECHNICZNE 

 

Sd Kfz 250

Sd Kfz 252

Sd Kfz 253

Załoga

 

2-5

 

2

 

4

 

Masa bojowa

 

5800

 

5730

 

5700

 

Wymiary

 

 

 

 

 

 

 

długość (mm)

 

4560

 

4700

 

4700

 

szerokość (mm)

 

1945

 

1950

 

1950

 

wysokość (mm)

 

1660

 

1800

 

1800

 

Prędkość maksymalna (km/h)

 

65

 

65

 

65

 

Zasięg

 

 

 

 

 

 

 

droga (km)

 

320

 

350

 

350

 

teren (km)

 

200

 

175

 

175

 

Pokonywanie przeszkód

 

 

 

 

 

 

 

ściany (mm)

 

 

 

400

 

brody (mm)

 

700

 

700

 

700

 

rowy (mm)

 

1900

 

1900

 

1500

 

Zużycie paliwa na 100 km

 

 

 

 

 

 

 

droga (dm3/100 km)

 

40

 

40

 

40

 

teren (dm3/100 km)

 

80

 

80

 

80

 

 

PRODUKCJA

Lata /Typ
1939
1940
1941
1942
1943
1944
1945
Sd Kfz 250
 
 
 
 
 
389
 
1374
 
2895
 
1701
 
269
 
(6628)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Sd Kfz 252
 
 
 
54
 
359
 
 
 
 
 
 
 
 
 
(413)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Sd Kfz 253
 
 
 
85
200
 
 
 
 
 
 
 
 
 
(285)